Zbiór Emila Miki to jedno z najważniejszych świadectw dawnej kultury muzycznej Orawy – zapis pieśni, melodii i stylu śpiewu, które przez pokolenia trwały w ustnym przekazie mieszkańców regionu.

Górna Orawa należy do tych regionów, w których tradycja i kultura ludowa zachowały się w wyjątkowo dobrym stanie. Zainteresowanie lokalnym dziedzictwem pojawiło się tu już na początku XX wieku, natomiast jego intensywny rozwój związany jest z działalnością Emil Mika (1896–1941). Ten wszechstronnie uzdolniony pedagog, organista, regionalista oraz pianista obdarzony słuchem absolutnym poświęcił się dokumentowaniu orawskiego folkloru muzycznego. W okresie międzywojennym zebrał ponad sto melodii ludowych, z których część opublikował w zbiorze Pieśni orawskie (Lipnica Wielka 1934). Dzięki temu zyskał miano „Orawskiego Kolberga”, nawiązujące do dorobku Oskar Kolberg. Mika był również autorem melodramatu Sen bacy, wydanego przez Związek Spisko-Orawski, w którym oryginalne pieśni orawskie zostały opracowane na chór mieszany i solistów. Ponadto stworzył zespół regionalny „Orawiacy”, który już wówczas aktywnie pielęgnował i popularyzował tradycję muzyczną regionu, także poza jego granicami.

Orawa stanowi obszar o wyjątkowym charakterze kulturowym, będący miejscem przenikania się wielu tradycji. W muzyce regionu dostrzegalne są wpływy Żywiecczyzny, Podhala oraz ziemi krakowskiej, a także silne oddziaływania słowackie i węgierskie. Sam Mika podkreślał ten fakt we wstępie do swojego zbioru, pisząc, że „wydane melodje pozwolą etnografowi muzycznemu oznaczyć stosunek melodyj orawskich zarówno do podhalańskich i spiskich, jak i słowackich i węgierskich, stosunek oparty zarówno na historycznych, jak i geograficznych przesłankach”. Zbiór pieśni opracowany przez Emila Mikę należy do najważniejszych źródeł dokumentujących tradycyjną kulturę muzyczną Górnej Orawy. Choć powstał w pierwszej połowie XX wieku, jego znaczenie wykracza poza funkcję archiwalną – stanowi istotny punkt odniesienia dla współczesnych badań i praktyki wykonawczej. Zbiór jest wyjątkowy i oryginalny, bowiem prezentuje materiał, w którym większość ma charakter starych i archiwalnych form, a jedynie kilka posiada już formę z nowszym myśleniem harmonicznym.  Publikacja ta wyróżnia się swoją wyjątkowością i oryginalnością, gdyż prezentuje materiał, w którym zdecydowana większość utworów zachowuje cechy archaicznych, tradycyjnych form muzycznych, a jedynie nieliczne wykazują wpływy nowszego myślenia harmonicznego. Taki charakter zbioru można tłumaczyć specyficzną sytuacją kultury muzycznej samej Orawy. Choć autor nie deklaruje we wstępie świadomego ukierunkowania na repertuar starszego typu, wszystko wskazuje na to, że w okresie prowadzenia badań region Górnej Orawy pozostawał w dużej mierze poza wpływem nowszych tendencji muzycznych, co umożliwiło zachowanie i udokumentowanie archaicznych struktur melodycznych.

Zbiór tych orawskich pieśni obejmuje łącznie 102 melodie (wraz z wariantami), zebranych w miejscowościach takich jak Lipnica Wielka i Mała, Jabłonka, Chyżne czy Podwilk. Cały materiał zapisywany był ze słuchu, bez użycia aparatów fonograficznych z podaniem najważniejszych informacji takich jak imię i nazwisko wykonawcy, jego wiek, data i miejsce zapisu nutowego.  Zakres tego zbioru wskazuje, że autor uchwycił nie tylko pojedyncze utwory, lecz także sieć powiązań muzycznych funkcjonujących w obrębie regionu. Analiza zbioru wykazuje, że około 60% pieśni ma charakter kwintachordalny, z przewagą struktur lidyjskich i jońskich. Pozostałą część stanowią pieśni o jednym tonie centralnym, utwory tetrachordalne oraz przykłady w innych systemach tonalnych. W zbiorze obecne są także pieśni obrzędowe, choć w niewielkiej liczbie, natomiast wyraźnie dominują pieśni pasterskie, co odpowiada charakterowi regionu. Na szczególną uwagę zasługują pieśni kwintachordalne ze względu na ich liczebność i specyfikę. Są to utwory o stosunkowo prostej budowie, wyraźnym rytmie i przejrzystej strukturze formalnej. Występują najczęściej w układzie dwu- lub czterogłosowym, a ich przebieg melodyczny opiera się głównie na sekundach i tercjach. Ambitus tych pieśni rzadko przekracza zakres kwinty. Znaczenie zbioru polega przede wszystkim na utrwaleniu repertuaru w momencie, gdy tradycyjna kultura ustna zaczynała ulegać przemianom. Dzięki temu współcześni badacze, muzycy i zespoły regionalne mają dostęp do materiału bliskiego pierwotnym formom wykonawczym. Zapis Miki stanowi podstawę do rekonstrukcji stylu śpiewu, rytmiki oraz charakterystycznej melodyki i repertuaru ludowej muzyki orawskiej, a także umożliwia analizy porównawcze z folklorem Podhala, Słowacji i Węgier. Istotnym aspektem zbioru jest również ukazanie Orawy jako przestrzeni intensywnego przenikania się wpływów kulturowych. Przykładem może być tutaj utwór Nie wyskakuj ptosku w góre. Fakt, że Béla Bartók, wybitny węgierski kompozytor i etnomuzykolog, wykorzystał motyw tej melodii w utworze Pizzicato, umieszczonym w zbiorze zawierającym 44 duety na dwoje skrzypiec, stanowi ważne potwierdzenie jej karpackiego rodowodu^. Bartók, znany z dokumentacji muzyki ludowej Europy Środkowej i Wschodniej, zapisał ją w Siedmiogrodzie w miejscowości Csíkszenttamás. Jednocześnie materiał ten potwierdza wyraźną odrębność lokalnej tradycji, która mimo oddziaływań zewnętrznych zachowała własny, rozpoznawalny charakter. Współcześnie zbiór Emila Miki pełni podwójną funkcję: stanowi zarówno cenne źródło naukowe, jak i praktyczny repertuar dla zespołów folklorystycznych. Dzięki temu publikacja sprzed niemal stu lat nadal aktywnie współtworzy współczesny folklor, będąc pomostem między tradycją, a jej dzisiejszymi formami.

Dziedzictwo kulturowe obszarów pogranicza stanowi szczególnie cenny, a zarazem wrażliwy element tożsamości regionalnej. Jego specyfika wynika z długotrwałego przenikania się tradycji, języków i praktyk kulturowych różnych społeczności, co prowadzi do powstania unikalnych form wyrazu artystycznego. Jednym z najważniejszych przejawów tej różnorodności jest muzyka ludowa, będąca nośnikiem pamięci zbiorowej oraz świadectwem historycznych i społecznych przemian zachodzących na danym obszarze. Region Górnej Orawy stanowi szczególny przykład takiego pogranicza, w którym – mimo licznych wpływów zewnętrznych – zachowały się archaiczne formy muzyczne oraz wyraźna odrębność lokalnej tradycji. Jednocześnie dziedzictwo to, przekazywane przez pokolenia głównie w formie ustnej, narażone jest na stopniowe zanikanie w wyniku przemian cywilizacyjnych, migracji oraz zmieniających się modeli uczestnictwa w kulturze. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabierają działania dokumentacyjne i badawcze, podejmowane już od początku XX wieku, których celem było utrwalenie możliwie najstarszych form muzyki ludowej. Do najważniejszych osiągnięć w tym zakresie należy zbiór pieśni opracowany przez Emila Mikę, stanowiący jedno z kluczowych źródeł wiedzy o tradycyjnej kulturze muzycznej Orawy, szczególnie archaicznym cechom repertuaru, jego zróżnicowaniu oraz miejscu, jakie zajmuje w szerszym krajobrazie muzyki ludowej obszarów pogranicza.