Strażnicy tradycji

Historia Święta Pasterskiego jest przede wszystkim historią ludzi – depozytariuszy pamięci, muzykantów, nauczycieli, społeczników i regionalistów, którzy przez ponad pół wieku współtworzyli jedno z najważniejszych wydarzeń kulturalnych Orawy. Święto nie narodziło się jako gotowy projekt. Od pierwszego spotkania zorganizowanego w 1974 roku pod lipą w Lipnicy Wielkiej-Przywarówce rozwijało się dzięki zaangażowaniu osób przekonanych, że kultura pasterska zasługuje na ochronę, dokumentowanie i przekazywanie kolejnym pokoleniom.

Szczególne miejsce w tej historii zajmuje Ludwik Młynarczyk – muzyk ludowy, nauczyciel, regionalista i inicjator pierwszego Święta Pasterskiego. To właśnie on dostrzegł potrzebę stworzenia przestrzeni, w której dawne pasterskie zwyczaje, muzyka i obrzędowość mogłyby odnaleźć swoje miejsce we współczesnym życiu społecznym Orawy. Dzięki jego wizji i determinacji lokalna tradycja zyskała nowe forum prezentacji, a zarazem skuteczne narzędzie ochrony dziedzictwa niematerialnego regionu.

Od samego początku święto tworzyli ludzie głęboko zakorzenieni w kulturze Orawy. Wśród najważniejszych współtwórców wydarzenia znaleźli się Emil Kowalczyk, Andrzej Haniaczyk, Janusz Haniaczyk, Hondras Węgrzyn, Albin Węgrzyn, Eugeniusz Bandyk „Bukowian”, Karol Warzeszak, Jan Łaciak, Franciszek Pindziak, Wanda Jostowa, Andrzej Pilch, Teodor Pawlak, Grażyna Herzig-Wolska, Stanisław Wałach, Anna Palenica-Orzoł, Eugeniusz Misiniec, Stanisława Kucek oraz Karolina Kowalczyk. Każde z nich wnosiło do święta własne doświadczenie – jako organizator, muzyk, konferansjer, nauczyciel, badacz kultury, animator życia społecznego lub opiekun lokalnych tradycji.

Nie sposób mówić o fenomenie Święta Pasterskiego bez wspomnienia muzykantów i zespołów regionalnych, które przez dziesięciolecia stanowiły jego żywe serce. Wśród nich szczególne miejsce zajmowały zespoły: „Orawa” im. Emila Miki z Lipnicy Wielkiej, „Podhale” – grupa orawska z Jabłonki, „Małe Podhale”, „Orawianie” im. Heródka, „Orawskie Dzieci”, „Heródki” z Kiczor, „Roztoki”, „Rombań”, „Skalniok” oraz zespół regionalny z Zubrzycy Górnej działający przy Związku Podhalan – Oddział Orawski. To właśnie dzięki ich działalności dawne pieśni, melodie, tańce, stroje i zwyczaje pozostawały obecne w codziennym życiu społeczności.

Istotnym wymiarem Święta Pasterskiego była jego funkcja edukacyjna. W relacjach z lat osiemdziesiątych wielokrotnie podkreślano, że jednym z głównych celów organizatorów było zaangażowanie dzieci i młodzieży oraz stworzenie przeciwwagi dla postępującej uniformizacji kulturowej. Zespoły regionalne pełniły rolę nieformalnych szkół tradycji, w których młodzi ludzie poznawali nie tylko repertuar muzyczny i taneczny, lecz również gwarę, zwyczaje, obrzędowość oraz symbolikę stroju regionalnego. W ten sposób święto stawało się przestrzenią przekazu wiedzy i doświadczenia między pokoleniami.

Równie ważną rolę odgrywali konferansjerzy, prowadzący wydarzenie oraz członkowie komisji artystycznych, złożonych z etnografów, folklorystów, językoznawców i muzykologów. To oni dbali o wysoki poziom merytoryczny prezentacji oraz autentyczność przekazu, dzięki czemu Święto Pasterskie zachowało charakter wydarzenia zakorzenionego w lokalnej tradycji, a jednocześnie otwartego na refleksję nad współczesnym znaczeniem dziedzictwa.

Przez ponad pięćdziesiąt lat Święto Pasterskie pozostawało wspólnym dziełem wielu osób – zarówno tych zapisanych w historii regionu, jak i tych, których nazwiska nie trafiły do kronik. To dzięki ich pracy, pasji i zaangażowaniu wydarzenie stało się nie tylko świętem folkloru, lecz także wyjątkową przestrzenią budowania wspólnoty, ochrony pamięci kulturowej i przekazywania orawskiego dziedzictwa kolejnym pokoleniom.